Eerste jaren
De naam Mazda stamt van een oude religie. Ahura Mazda is de scheppende god van het zoroastrisme, hij is het licht en de kennis. De overeenkomst met de naam van de oprichter van het merk, Jujiro Matsuda, is eerder toevallig. Jujiro Matsuda is als ondernemer met zijn Matsuda-fabrieken al vroeg rijk geworden en wil in 1916 eigenlijk met pensioen gaan. Maar dan wordt de geschoolde smid in 1921 president van Toyo Cork Kogyo Co., Ltd, een bedrijf dat gestopt is met de productie van kurk. Hij maakt het bedrijf geschikt voor machinebouw, waaruit in een later stadium de autofabrikant ontstaat met als eerste product de driewielige bedrijfswagen. In 1927 werd de naam van het bedrijf veranderd in Toyo Kogyo Co., Ltd.

Van driewieler tot vierwieler
De Mazda-GO wordt in 1931 meteen de eerste bestseller van het jonge merk. De luchtgekoelde 1-cilinder viertaktmotor met 13 pk geldt als onverwoestbaar en het asdifferentieel is het eerste in een lange rij technische hoogstandjes van Mazda. Al een jaar na het productiebegin wordt de handige driewieler geëxporteerd naar China. Het succes op drie wielen doet verlangen naar een personenauto op vier wielen. Maar de oorlog gooit roet in het eten en de atoombom op Hiroshima verwoest de helft van alle installaties. Pas in 1960 komt met de R360 één van de eerste Japanse compact-cars op de markt. En ook deze auto, die nog geen drie meter lang is, nog geen 400 kilogram weegt, een vermogen heeft van 16 pk en een cilinderinhoud van 360 cc, wordt meteen een succes. De R360 beschikt al over een zelfdragende carrosserie, onafhankelijke wielophanging en een voornamelijk van licht metaal gemaakte motor. Hij heeft er een belangrijk aandeel in dat Mazda begin jaren zestig meer auto's verkoopt dan één van de andere Japanse merken. Er volgt ook een pick-up versie op.



Rotatiemotor
In die periode zoekt Tsuneji Matsuda, zoon van de legendarische oprichter van Mazda, voor de eerste keer contact met Duitsland en brengt een bezoek aan de NSU-fabrieken in Neckarsulm en de geniale ingenieur Felix Wankel. De gevolgen van dit bezoek werken door tot op de dag van vandaag: de wankelmotor (rotatiemotor) en Mazda horen sindsdien bij elkaar en het rotatieprincipe wordt in veel modellen toegepast. De rotatietechnologie gaat bij Mazda in première in een andere mijlpaal op autogebied, de Cosmo Sport uit 1967 met een vermogen van 110 pk. Vrijwel elk nieuw Mazda model word in de jaren erna ook met rotatiemotor verkocht, naast de normale Otto-motoren.

Eerste Mazda in Nederland
In datzelfde jaar begint Mazda ook met de export naar Europa. Een jaar later, in 1968, krijgt de Nederlandse ondernemer Rolf Lauret, de laatste Chairman en President van AutoBinck Holding N.V. in Den Haag, het in Japan na tien dagen onderhandelen voor elkaar om een contract te tekenen dat N.V. Auto-Palace 's-Gravenhage de importeur voor het merk Mazda in Nederland wordt. En met veel succes! Het eerst model dat wordt geïmporteerd was de door Bertone ontworpen 1500. De 10.000e Mazda in Nederland vindt in 1974 een koper. Slechts vier jaar later arriveert de 100.000e Mazda in Nederland. In 1987 wordt in Nederland de 250.000e Mazda verkocht en in 1996 de 500.000e. Per 1 oktober 2008 werd de importeurschap overgenomen door Mazda Motor Europe en werd het in Waddinxveen gevestigd.

De jaren 70
In 1970 komt de eerste Mazda naar Noord-Amerika; de RX-2, de 616 met rotatiemotor. In 1972 wordt Mazda Motors Duitsland opgericht. Aanvankelijk worden er vijf modellen geïmporteerd: de 616 (coupé en sedan) en de 818 als sedan en coupé en de sportieve RX-3. De introductie op de belangrijkste Europese markt is een groot succes. In 1972 worden er 458 eenheden in Duitsland verkocht, maar in 1980 zijn dat er al meer dan 45.000 en in het topjaar 1991 kiezen meer dan 110.000 klanten in Duitsland voor een auto van het merk Mazda. Dit komt vooral door de 323, die in 1977 op de markt komt. Ter gelegenheid van de wereldpremière van deze auto reed de allereerste 323 in dat jaar in 30 dagen door 13 landen van Hiroshima naar de IAA, de Autosalon van Frankfurt. Een waardige introductie van het best verkochte Mazda-model ooit: 12 miljoen exemplaren. In 1979 krijgt Ford een aandeel van 25% in Mazda. Het begint vooral met het samen ontwikkelen van technieken.

De jaren 80
Met de 626 wordt Mazda definitief een serieuze concurrent, ook voor gevestigde merken. Zijn jarenlange positie als meest succesvolle importauto op de Duitse markt moet het model alleen betwisten met een product uit eigen huis: de 323, die op 9 november 1989, de dag dat de muur viel, het 'Gouden Stuurwiel' krijgt. Een jaar daarvoor is in Oberursel bij Frankfurt het Europees design- en ontwikkelingscentrum geopend, waar de modellen van Mazda nog gerichter op de Europese behoeften kunnen worden ontwikkeld en afgestemd.



De jaren 90
Een echte wereldauto met succes op alle markten is de MX-5, die in productie is sinds februari 1989 en sinds 2000 als meest verkochte roadster uit de autogeschiedenis in het 'Guinness Book of World Records' staat. En nog steeds heeft Mazda dit model in haar gamma. Vanaf eind 2006 ook met een electrisch stalen dak. Begin jaren negentig is er in Duitsland geen ander merk dat meer sportwagens verkoopt dan Mazda. Naast de MX-5 nemen ook de MX-3 en MX-6 een voorsprong en maken furore, samen met de sportwagen RX-7 met rotatiemotor. In de MX-3 draaide toen de kleinste 6-cilinder standaardmotor ter wereld en voor de MX-6 kon een elektronische vóór- en achterwielbesturing (4WS) worden besteld.



Het grote aantal motorconcepten en varianten zorgt evenwel ook voor problemen, temeer omdat de ongunstige koers van de Yen Mazda nog meer raakt dan andere fabrikanten. Bovendien zijn in- en verkoop nooit de sterke kanten geweest van het op techniek gerichte bedrijf. En Mazda maakt flinke inschattingsfouten met diverse sub- en luxemerken wereldwijd. In Noord-Amerika wilden ze het luxemerk Amati introduceren maar dat werd afgeketst. In Europa volgde twee Xedos modellen maar deze sloegen niet aan. In Japan werd het helemaal te gek met drie submerken; Eunos, Cosmo en Enfini. Hoewel o.a Nissan en Toyota anno 2010 een grote diversiteit in hun Japanse gamma hebben scoren zij wel. Mazda lukte dat niet in de jaren 90. De samenwerking met Ford komt Mazda dan ook zeer van pas. In 1996 breidt Ford voor de laatste keer zijn aandelenpakket uit en heeft sindsdien 33,4 % van Mazda in handen. Daarna daalden de verkoopcijfers in Europa en de Mazda's werden er niet spannender op. Het gamma in eigen land werd ook flink ingedund en ze richtten zich meer op een internationaal gamma - zij het met wat aanpassingen natuurlijk.

Het laatste decennium
Mazda en Ford gaan meer samenwerken op internationaal gebied zoals in China. Maar ook in de modellen gingen we het zien. De Mazda Tribute was samen ontwikkeld met Ford. Zij hadden de Maverick/Escape in hun gamma die in details afweek van de Tribute. In 2002 is Mazda's 'brand message' veranderd in Zoom-Zoom. Flink meer rijplezier en sportieve looks voor de nieuwe Mazda's met nieuwe namen. Zowel in Japan als daar buiten. Door de financiële crisis in 2008 neemt Ford meer afstand van Mazda. Voortaan heeft Ford een aandeel van 13% in Mazda. Ze blijven wel platforms en technieken met elkaar delen. In Europa gaat het steeds slechter met de verkoopcijfers. De nieuwe Mazda's hebben teveel sterke concurrentie en Mazda lijkt wat achter te lopen in bepaalde technische ontwikkelingen. In landen als Rusland, Israël en Australië doet Mazda het overigens uitstekend. In Noord-Amerika loopt het wel prima en in Japan scoort de Demio (Mazda2 voor Europa) erg goed en de Axela (Mazda3 voor Europa) doet het daar goed in het C-segment.

Wel richt Mazda zich vanaf 2009 wel meer op zuinigheid en minder uitstoot. Een start/stop systeem wordt geintroduceerd in de Mazda3 en Mazda maakt over zuinige toekomstplannen voor 2015 bekend. Zeer zuinige A-label auto's met weinig bijtelling mist Mazda tot op heden nog wel.